Balkans- 05- Powder-Keg-to-World-War-How-Sarajevo’s-Spark-Ignited-Europe’s-Deadliest-Conflict (Nederlands)

Hoofdstuk 5 Poederkruid van Europa, De Weg naar Sarajevo. De Balkan produceert meer geschiedenis dan ze kan verbruiken. Toegeschreven aan Winston Churchill, stond de Balkan aan het begin van de 20e eeuw weer op het kruispunt van rijken. Generaties lang had dit schiereiland de herinnering aan Rome, Byzantium, de Ottomaanse sultans en de Habsburgse keizers met zich meegedragen. Hun wegen, kerken, moskeeën, kloosters, bruggen, kazernes en markten bleven in het land verweven. In bergdorpen steeg rook op uit stenen schoorstenen bij zonsopgang. In steden openden koopmannen luiken naar geplaveide straten. In Sarajevo deelden minaretten en kerktorens dezelfde horizon. Maar onder het dagelijks leven was Europa aan het veranderen. Ideeën die eens alleen door dichters, geleerden, ballingen en jonge mannen in cafés werden gedeeld, werden politieke krachten. Nationalisme beloofde waardigheid, verbondenheid en zelfbestuur. Het vertelde mensen dat taal, geheugen en gedeelde afstamming de basis van een staat konden vormen. In de hele Balkan begonnen velen te geloven dat hun toekomst niet langer in verre imperialistische hoofdsteden beslist diende te worden. Maar de regio verdeelde zich niet gemakkelijk. Families, geloven en talen overlappen van vallei tot vallei. Een dorp kon Orthodoxe christenen, moslims en katholieken bevatten wiens levens al lang dezelfde seizoenen, markten en oogsten volgden. De nieuwe taal van nationaliteit veranderde deze oude menselijke patronen in politieke vragen. Het Ottomaanse Rijk, dat ooit werd gevreesd en bewonderd over continenten, verzwakte. Provincie na provincie verdwenen zijn Europese gebieden. In terugtocht liet het gemeenschappen onzeker over wat er zou komen. In het noorden stond Oostenrijk-Hongarije voor een andere uitdaging. De Habsburgse monarchie regeerde over Duitsers, Hongaren, Tsjechen, Slowaken, Kroaten, Slovenen, Roemenen, Polen, Oekraïners, Bosniërs, Serviërs en vele anderen. Het was een van Europa's meest gevarieerde staten en een van zijn meest delicate. Voor Wenen was nationalisme niet abstract. Het was druk binnen het rijk zelf. Onder de nieuw zelfbewuste Balkanstaten nam Servië een centrale plaats in. Na in de 19e eeuw onafhankelijkheid te hebben verworven, zag Servië zichzelf steeds meer als bescherming van de Zuid-Slavische volkeren die nog onder buitenlandse heerschappij leefden. Sommige Servische denkers stelden zich deze gemeenschappen verenigd voor. Sommige politici zochten invloed door middel van diplomatie. Anderen, ongeduldiger, keerden zich naar samenzwering. Maar geen enkele nationale droom behoorde tot het hele schiereiland. Kroaten, Bosnische moslims, Bulgaren, Grieken, Albanezen, Roemenen, Montenegrijnen, Serviërs en anderen droegen hun eigen geschiedenissen en hoop met zich mee. Soms kwamen hun ambities overeen. Vaak botsten ze. De Balkan was geen schaakbord van lege vakken. Het was een bewoond landschap van boerderijen, scholen, moskeeën, kerken, markten, begraafplaatsen en familienamen. De grote mogendheden van Europa zagen het echter vaak door een strategische lens. Rusland presenteerde zichzelf als verdediger van Slavische en Orthodoxe volkeren. Oostenrijk-Hongarije vreesde de Servische invloed onder zijn Zuid-Slavische onderdanen. Groot-Brittannië hield de machtsbalans in de gaten. Frankrijk versterkte zijn alliantie met Rusland. Duitsland stond steeds dichter bij Oostenrijk-Hongarije. Elke regering geloofde voorzichtig te handelen. Samen bouwden ze een systeem waarin één crisis veel naties vooruit kon trekken. Toen, in 1908, annexeerde Oostenrijk-Hongarije formeel Bosnië en Herzegovina. Gedurende 30 jaar had het Habsburgse Rijk de provincies beheerd onder afspraken die na het Congres van Berlijn waren gemaakt. Annexatie maakte die autoriteit permanent. In Wenen werd het gepresenteerd als orde en stabiliteit. In Sarajevo werd het echter anders ervaren door verschillende gemeenschappen. Voor velen ging het dagelijks leven door. Winkels gingen open. Treinen arriveerden. K