Balkans-13-Yugoslavia-After-Tito-From-Collective-Rule-to-Rising-Nationalism-and-a-Nation-Fracturing (Nederlands)

Na Tito, een natie zonder zijn leider, 1980-1989, wordt de kracht van een natie vaak het meest getest na het overlijden van degenen die deze hebben opgebouwd. Op 4 mei 1980 stond Joegoslavië stil. Fabricages tapten hun machines stil, scholen pauzeerden hun lessen, en in steden, dorpen en gehuchten keken miljoenen naar de begrafenis van Josip Broz Tito. Gedurende 35 jaar was hij meer dan een president. Hij was het symbool geworden dat een natie van vele volken bij elkaar hield. Nu was hij weg. De vraag die weinigen zich tijdens zijn leven durfden te stellen, kon niet langer worden vermeden. Wie kon hem vervangen? Het antwoord was: niemand. In plaats van een enkele nieuwe leider aan te stellen, nam Joegoslavië een collectieve presidentschap aan. Vertegenwoordigers van de zes republieken, samen met de autonome provincies Kosovo en Vojvodina, zouden de macht delen door om de beurt de voorzitterschap op zich te nemen. Het was een innovatieve oplossing, bedoeld om te voorkomen dat één republiek de anderen domineerde. Toch betekende het ook dat beslissingen trager werden. Consensus werd moeilijker te bereiken. In het begin veranderde het dagelijks leven nauwelijks. Kinderen bleven naar school gaan. Gezinnen gingen op zomervakantie aan de Adriatische kust. Fabrieken bleven auto's, machines en huishoudelijke goederen produceren. De cafés van Sarajevo, Zagreb, Belgrado, Ljubljana en Skopje waren nog steeds vol met gesprekken. Voor veel burgers leek Joegoslavië nog steeds stabiel. Maar onder de oppervlakte begonnen serieuze economische problemen zich af te tekenen. Buitenlandse leningen uit eerdere decennia hadden het land met aanzienlijke schulden achtergelaten. Inflatie steeg gestaag. De waarde van de lonen begon te dalen. Fabrieken worstelden om concurrerend te blijven. Werkloosheid, vooral onder jongeren, bleef toenemen. Veel Joegoslaven verlieten het land om in het buitenland te werken, en stuurden geld naar huis ter ondersteuning van hun gezinnen. De optimisme van de jaren '60 maakte langzaam plaats voor onzekerheid. De verschillen tussen de republieken werden ook steeds zichtbaarder. Slovenië en Kroatië bleven de economisch meest ontwikkelde delen van de federatie. Hun industrieën exporteerden succesvol naar West-Europa. Toerisme langs de Adriatische kust bleef miljoenen bezoekers trekken. Elders waren de economische kansen vaak beperkter. In delen van Bosnië en Herzegovina, Noord-Macedonië, Montenegro en Kosovo bleef de werkloosheid aanzienlijk hoger. Naarmate de levensstandaarden uiteen begonnen te lopen, veranderden de politieke debatten. Vragen die ooit gefluisterd werden, werden nu openlijk besproken. Wie droeg meer bij aan het federale budget? Wie ontving meer investeringen? Behandelde de federatie elke republiek eerlijk? Economische zorgen werden geleidelijk politieke zorgen. Politieke zorgen werden steeds meer vragen van identiteit. Decennia lang had Tito's beleid van broederschap en eenheid de mensen aangemoedigd om verder te kijken dan etnische verdeeldheid. Nu, terwijl de economische druk toenam, begonnen oudere loyaliteiten langzaam weer te verschijnen. Mensen spraken steeds vaker niet alleen als Joegoslaven, maar als Serviërs, Kroaten, Slovenen, Bosniakken, Montenegrijnen en Macedoniërs. De federatie bleef intact, maar het gevoel van gezamenlijke doelstellingen dat Joegoslavië door eerdere decennia had gedragen, begon te verzwakken. De geschiedenis bereidde zich opnieuw voor om te keren. Naarmate de jaren '80 vorderden, gaf economische onzekerheid plaats aan groeiende politieke instabiliteit. Over heel Joegoslavië bleef de inflatie stijgen. De kosten van het dagelijks leven stegen. Spaargeld verloor zijn waarde. Fabrieken verminderden hun productie. Veel jonge mensen vroegen zich af of hun toekomst thuis of in het buitenland lag. De optimisme die een groot deel van Tito's tijd had gedefinieerd, begon te vervagen. In tijden van welvaart kunnen verschillen vaak worden genegeerd. In tijden van ontbering worden ze veel ge